Zobacz też:
Analiza działań MEN finansowanych z EFS w 2008 roku
Analiza działań MEN finansowanych z EFS w 2008 roku. Część 1
Pierwsze sto dni Ministerstwa Edukacji Narodowej - ocena


Irena Dzierzgowska

Co sądzisz na ten temat? Czekamy na Twój komentarz.]]> Irena Dzierzgowska http://www.monitor.edu.pl/akcje/list-w-sprawie-funduszy-z-efs-u.html http://www.monitor.edu.pl/akcje/list-w-sprawie-funduszy-z-efs-u.html 16 Jul 2008 13:54:39 CST
Pani Katarzyna Hall
Minister Edukacji Narodowej
Ministerstwo Edukacji Narodowej
Al. Szucha 25
00-918 Warszawa


Szanowna Pani Minister,

w imieniu Redakcji Społecznego Monitora Edukacji chciałabym zadać kilka pytań, dotyczących wprowadzanej przez MEN reformy programów nauczania:
- kto opracowywał nowe podstawy programowe?
- w jaki sposób, jakim trybem i według jakich kryteriów osoby, opracowujące nowe podstawy, były wybierane?
- czy zespół opracowujący projekty poddawał je recenzji niezależnych ekspertów i ekspertek? Jeśli tak, to które projekty, z kim, wg jakich kryteriów eksperci ci byli wybierani?
- jaki był tryb prac nad poprawkami, uwagami i komentarzami, zgłoszonymi w procesie konsultacji?

Równocześnie pragnę zwrócić uwagę Pani Minister na fakt, że do podstawy programowej z Wiedzy o Społeczeństwie, liceum (IV etap edukacyjny), poziom rozszerzony, wkradł się błąd, który przetrwał bez szwanku proces konsultacji i znajduje się nadal w opublikowanej ostatnio poprawionej wersji podstawy. Punkt 38 podstawy dotyczy światowego i europejskiego systemu ochrony praw człowieka; zgodnie z punktem 38.1 „[uczeń] opisuje system ochrony praw człowieka funkcjonujący na mocy Deklaracji Praw Człowieka i Obywatela oraz Międzynarodowych Paktów Praw Człowieka Narodów Zjednoczonych”.

Deklaracją Praw Człowieka i Obywatela (Déclaration des Droits de l'Homme et du Citoyen) nazywał się dokument, uchwalony w rewolucyjnej Francji, 26 sierpnia 1789 roku. Jest to z punktu widzenia historii praw człowieka dokument bardzo ważny, nie stanowi jednak obecnie części międzynarodowego systemu ochrony praw człowieka. Domyślam się, że w punkcie 38.1 chodziło raczej o Powszechną Deklarację Praw Człowieka (Universal Declaration of Human Rights), przyjętą przez Zgromadzenie Ogólne ONZ 10 grudnia 1948 roku.

Pozostaję z szacunkiem,
Anna Dzierzgowska

Aktualizacja: Otrzymaliśmy odpowiedź od Ministerstwa.

Anna Dzierzgowska

Co sądzisz na ten temat? Czekamy na Twój komentarz.]]> Anna Dzierzgowska http://www.monitor.edu.pl/akcje/list-monitora-do-minister-hall-w-sprawie-trybu-prac-nad-podstawa-programowa.html http://www.monitor.edu.pl/akcje/list-monitora-do-minister-hall-w-sprawie-trybu-prac-nad-podstawa-programowa.html 27 Jun 2008 10:37:07 CST Minister Edukacji Narodowej
Ministerstwo Edukacji Narodowej
Al. Szucha 25
00-918 Warszawa

Szanowna Pani Minister,

Polska w momencie akcesji unijnej zobowiązała się do włączania strategii gender mainstreaming (polityka równości płci) do wszystkich obszarów życia społecznego i politycznego. Celem tej polityki jest rzeczywiste wyrównanie sytuacji życiowej kobiet i mężczyzn. Jednym słowem, celem gender mainstreaming jest równość płci, rozumiana jako stan, w którym kobietom i mężczyznom „przypisuje się taką samą wartość społeczną, równe prawa i równe obowiązki oraz gdy mają oni równy dostęp do zasobów (środki finansowe, szanse rozwoju), z których mogliby korzystać”. Prawo wspólnotowe podkreśla wagę i znaczenie edukacji, jej powszechności i dostępności w celu osiągnięcia równości kobiet i mężczyzn we wszystkich obszarach życia.

Tymczasem w raporcie UNDP „Polityka równości płci. Polska 2007” w rozdziale poświęconym edukacji, w tym analizie podręczników szkolnych, autorki podkreślają, że „szkoła [...] jest zamknięta na modernizację, na różnice, obojętna wobec edukacyjnych postulatów włączania tematu i zasad równości płci”, a także, że „Programy i podręczniki charakteryzują się stereotypizacją, tradycjonalizmem, „nieobecnością” kobiet oraz brakiem rzetelnych informacji o ruchach emancypacyjnych”.

Prowadzona obecnie reforma programowa mogłaby stać się znakomitą okazją do poprawy tej sytuacji. Interesujące są z tego punktu widzenia podstawy programowe do Wiedzy o Społeczeństwie, w których z jednej strony daje się dostrzec kroki w kierunku włączenia do podstawy zagadnień związanych z płcią, i w których jednocześnie widać brak umiejętności formułowania tych zagadnień i brak konsekwencji w ich włączaniu do programów.

I tak na przykład w podstawie programowej do liceum, poziom rozszerzony, w punkcie 9. „Współczesne spory światopoglądowe” pojawia się temat aborcji, ale w dość nieszczęsnym zestawieniu z eutanazją: „[uczeń] Rozważa racje stron sporów o dopuszczalność aborcji oraz eutanazji.” W tym samym punkcie pojawia się także zagadnienie praw mniejszości seksualnych. W podstawie do liceum, poziom podstawowy, pojawia się zapis: „[Uczeń] Znajduje informacje na temat naruszeń praw człowieka w wybranej dziedzinie (np. prawa kobiet, wolność wyznania, głód i ubóstwo, prawa człowieka na terenach ogarniętych wojną, prawo do edukacji) i projektuje działania, które mogą temu zaradzić.”

Cieszy nas, że takie zagadnienia zostały poruszone w podstawie do liceum, jednak wydaje nam się, że dobrze by było, gdyby znalazły się także w podstawach do gimnazjum czy dla poziomu rozszerzonego.

W podstawie programowej do szkoły podstawowej zapisano punkt: „[uczeń] jest tolerancyjny wobec osób innej narodowości, tradycji kulturowej itp.; rozumie, że ludzie mają te same prawa, niezależnie od wyglądu, koloru skory itp.” Naszym zdaniem punkt ten jest zbyt ogólny, sugerujemy, by wymienić główne obszary dyskryminacji, takie jak płeć, niepełnosprawność, orientacja seksualna czy wiek.

Równocześnie pragniemy zwrócić uwagę Pani Minister, na sposób, w jaki sformułowana jest podstawa programowa z historii. Niepokoi nas fakt, że w historii kobiety nie występują. W szkole podstawowej, zgodnie z podstawą, uczniowie i uczennice poznają zaledwie trzy kobiety: królową Jadwigę, Marię Curie-Skłodowską i Helenę Modrzejewską. W podstawie programowej do gimnazjum i w obu podstawach do liceum (poziom podstawowy i rozszerzony) nie pada ani jedno kobiece imię.

Nigdzie ponadto nie udało nam się znaleźć zagadnień, związanych z różnymi modelami rodziny na przestrzeni dziejów, z rolą i położeniem kobiet w życiu społecznym i gospodarczym dawnych społeczeństw. Nigdzie też nie znalazła się choćby wzmianka o walce kobiet o równe prawa, o reformach prawa wyborczego, o roli kobiet w XIX wiecznym ruchu robotniczym czy o podejmowanych przez kobiety w Polsce działaniach w dziedzinie edukacji.

Gdyby założyć, że nauczyciele i nauczycielki realizują dosłownie materiał, zawarty w podstawie, uczniowie i uczennice mieliby szansę nie dowiedzieć się, że położenie prawne i społeczne kobiet było kiedyś inne, niż współcześnie. Szczególnie uderzający jest tu punkt 21.1 w podstawie programowej do historii rozszerzonej (wersja projektu z 5 maja): „[uczeń:] Charakteryzuje i porównuje ideologie: konserwatyzmu, liberalizmu, nacjonalizmu, socjalizmu utopijnego, marksizmu i anarchizmu”. Brak wzmianki o ruchu kobiecym jest tutaj, jak nam się wydaje, czymś więcej niż zwykłym przeoczeniem: jest świadectwem tego, że w Polsce kwestii praw kobiet i równouprawnienia po prostu nie traktuje się poważnie.

Szanowna Pani Minister,
równość praw kobiet i mężczyzn jest sprawą poważną, a prowadzenie polityki, która tę równość wspiera i promuje, jest jednym z zadań władz publicznych. Dlatego apelujemy do Pani o to, aby reformowana właśnie szkoła przestała być instytucją ślepą na kwestie płci i równości.

Joanna Piotrowska
Prezeska Fundacji Feminoteka

Anna Dzierzgowska
Społeczny Monitor Edukacji

Anna Dzierzgowska

Co sądzisz na ten temat? Czekamy na Twój komentarz.]]> Anna Dzierzgowska http://www.monitor.edu.pl/akcje/list-feminoteki-i-moniora-do-minister-hall.html http://www.monitor.edu.pl/akcje/list-feminoteki-i-moniora-do-minister-hall.html 10 Jan 2008 15:25:04 CST
Pomysł był taki, aby zespół Monitora zaprosił panią minister Katarzynę Hall na spotkanie, na którym porozmawiamy o ważnych, w opinii ekspertów Monitora, sprawach oświaty. Formuła spotkania wymagała aktywności z naszej strony – nie oczekiwaliśmy od państwa Ministrów zdawania relacji z ich pomysłów. Ważna była rozmowa, dyskusja, pytanie o to, co naprawdę się liczy i co w oświacie wymaga szybkiej lub radykalnej zmiany.

Spotkaliśmy się z panią minister Katarzyną Hall, która przyszła w towarzystwie pp. Ministrów: Krystyny Szumilas i Krzysztofa Stanowskiego oraz dwojga asystentów. Zespół Monitora reprezentowali: Irena i Anna Dzierzgowskie, Alicja Bukowska, Janina Zawadowska, Elżbieta Putkiewicz, Maria Kotowska, Elżbieta Czyż, Zofia Kuklińska, Katarzyna Zakroczymska, Izabela Dacewicz, Joanna Gospodarczyk, Andrzej Pery, Anna Rękawek.

Inspiracja do spotkania wyszła z naszej strony. Miało się odbyć w Fundacji Batorego, ale ze względu na kalendarz pani Minister ostatecznie spotkaliśmy się w Gmachu MEN, w sali, w której wiszą portrety wszystkich ministrów oświaty (w tym dziadka Janiny Zawadowskiej, Bolesława Miklaszewskiego). Nota bene, jest to ta sama sala, z której swego czasu niektóre portrety usuwał Mirosław Orzechowski – dziś wszystkie usunięte wróciły już na miejsce.

Spraw mieliśmy dużo, rozmawialiśmy ponad godzinę. Zapowiedzieliśmy, że każdą kwestię, która będzie interesująca dla MEN, jesteśmy w stanie szybko opracować na piśmie, spotkanie traktując jako swoisty spis treści zagadnień ważnych z naszego punktu widzenia.

O czym rozmawialiśmy?
O jakości kształcenia, zgodności z celami zapisanymi w Strategii Lizbońskiej i wykorzystywaniu do zmian wyników badań PISA, PIRLS i Civic Education.

O konieczności działań szybkich, aby system edukacji się rozwijał i wyposażał uczniów w niezbędne w dzisiejszych czasach umiejętności – kolejne badanie PISA już w 2009 roku, a jest parę problemów do rozwiązania do tego czasu:
- zmiana podstawy programowej;
- zmiany w systemie kształcenia i doskonalenia nauczycieli: bez dobrze przygotowanych nauczycieli nie ma dobrej szkoły. Bez doskonalenia nauczycieli nie ma mowy o żadnej zmianie wprowadzonej w szkole. Trzy kraje, osiągające najlepsze wyniki w badaniach PISA – Korea Płd. , Kanada i Finlandia – mają różne systemy edukacji, ale jeden element wspólny: znakomitych, świetnie wykształconych nauczycieli.

O konieczności szybkiego rozwiązania problemu CODN. Profesjonalnie funkcjonująca placówka została zdezorganizowana w efekcie politycznych manipulacji ministra Romana Giertycha – ich niemerytoryczny charakter został udowodniony w sądzie. Po zwolnieniu dyrektora Mirosława Sielatyckiego i zmianie kierownictwa placówki, programy CODN załamały się, kadra zaczęła odchodzić. Aktualnie zanikło w środowisku nauczycielskim zaufanie do CODN, a jest to centralna placówka, powołana do tego, aby realizować strategię MEN w zakresie doskonalenia nauczycieli. I MEN odpowiada za jakość jej pracy.

W CODN istnieje duża liczba sieci trenerskich, które w tej chwili nie są wykorzystywane: sieci trenerów edukacji o prawach człowieka, edukacji obywatelskiej, edukacji przyrodniczej. To są ludzie doskonale przygotowani do pracy i są do wzięcia, bo CODN w tej chwili z nich nie korzysta. Oni też nie chcą wchodzić w programy teraz proponowane przez CODN. A czas ucieka…..

Padł na spotkaniu ze strony Monitora pomysł, aby MEN rozpisało otwarty konkurs na zadania związane z doskonaleniem. Szkoda czasu – jeżeli CODN dzisiaj tego nie zrobi (a nic nie wskazuje na to, żeby miał zrobić), trzeba znaleźć ludzi, którzy, z pomocą III sektora, zrobią to pod egidą MEN.

O konieczności zmiany struktury rozdysponowania środków unijnych, która była przygotowana przez poprzednią ekipę i której założenia i zaproponowane tematy projektów systemowych są nie są zgodne ani ze strategią rozwoju systemu edukacji, ani z zasadami zdrowego rozsądku.

O konieczności uczynienia z oświaty ważnego tematu debaty społecznej. Warto takiej debacie nadać dużą rangę, powinna zacząć się w Sejmie. Byłaby to debata na temat tego, jak wygląda dzisiaj edukacja, ile w powszechnych opiniach mitów na temat sposobów uczenia dzieci, bezpieczeństwa w gimnazjach, czy problemów wychowawczych. Najważniejsze pytanie brzmi – co naprawdę można i trzeba zmienić. Taka debatę można poprowadzić na wiele sposobów; ministerstwo powinno dać sygnał, że jest to temat ważny, że ktoś chce tego słuchać, że oczekuje na wnioski. Debaty mogłyby być organizowane przez samorządy, organizacje pozarządowe, media. Tego typu działania nie wymagają dużych nakładów finansowych, a mogą poruszyć nie tylko środowiska szkolne – nauczycieli, uczniów, rodziców – ale także pozaoświatowe.

Poruszyliśmy także bardzo konkretne zagadnienia:
- konieczność uznania za priorytetowe kształcenia w zakresie przyrodoznawstwa i matematyki;
- konieczność reformy szkolnictwa zawodowego z uwzględnieniem zmian w kształceniu ogólnym w szkołach zawodowych;
- możliwość wprowadzenia, wzorem innych krajów, różnych matur: poza ogólnokształcącą także zawodowej, czy technicznej;
- konieczność uporządkowania procedur zdawania egzaminu maturalnego, co zostało już prawie zrobione, ale prace nad tym przerwano po odejściu ministra Seweryńskiego;
- potrzeba uporządkowania standardów statutu szkolnego, z wpisaniem weń praw człowieka.

Padły ze strony zespołu Monitora propozycje szybkich zmian prawnych, które znacząco ułatwiłyby pracę dyrektorom szkół:
- równouprawnienie szkół publicznych i niepublicznych: nie ma powodu, aby prawo inaczej je traktowało;
- zlikwidowanie zbędnej biurokracji poprzez zlikwidowanie konieczności konsultacji i uzgadniania wszystkich decyzji dyrektora z różnymi organami, co jest wkraczaniem w jego kompetencje;
- zlikwidowanie „prawa powielaczowego”, którego przykładem są arkusze organizacyjne – nakaz ich sporządzania nie wynika z żadnych przepisów, natomiast uznaje się to za obowiązek dyrektora;
- usunięcie sprzeczności w prawie, na przykład tej między prawem dyrektora do tworzenia stanowisk kierowniczych, a ministerialnym rozporządzeniem, określającym na ile stanowisk będzie przyznany dodatek.

A na koniec spotkania – jedno pytanie konkretne:
Co z poradnikiem KOMPAS i możliwością jego używania?

Każda z poruszanych przez nas kwestii spotkała się z reakcją pani Minister. Oto kilka cytatów:

„Chciałabym nadać rangę problemowi porządnego doradztwa metodycznego, leżącego ostatnio odłogiem.”

„Poprzednik doprowadził kilka spraw do Trybunału Konstytucyjnego. Ja chcę działać zgodnie z prawem. Szukam formalnej drogi prawidłowego postępowania.”

„Myślę, że trzeba będzie zrobić ocenę wszystkich centralnych jednostek podległych ministerstwu.”

„Poza pomysłami i dobrą wolą trzeba poruszać się w granicach prawa i mieć siły i środki, żeby działać.”

„Pierwsze dwa miesiące będę się zmagać z materią wewnętrzną struktury organizacyjnej MEN.”

„Jesteśmy zdecydowani oddawać zadania publiczne organizacjom pozarządowym i będziemy to robić.”

„Jako pilne zadanie traktuję zorganizowanie komunikacji społecznej.”

„Chcemy zaufać kompetencjom nauczycieli.”

„Środowiska nauczycielskie powinny czuć się współautorami zmian.”

„Chcę skończyć z zarządzaniem poprzez konferencje prasowe. Czekam na opinie prawne.”

„Pracujemy nad tym, żeby przebudować Plan Działania. Znamy to, wiemy… Chcemy w ramach tego projektu zewidencjonować rzeczywiste działania kuratoriów. Na dzisiaj praktyka jest zupełnie inna niż ramy prawne. Dopiero po takim sprawdzeniu będziemy mogli czegoś zabronić lub nakazać.”

„Reformę programową chcemy rozłożyć na 6 lat - co nagle to po diable. Trzeba dać czas na przygotowanie materiałów dydaktycznych. Osiągniemy bardziej staranne przygotowanie. Trzeba poprawić szkolnictwo ponadgimnazjalne. Chcemy opracować podstawę programową na 12 lat, ale uruchamiać ją w dwóch cyklach sześcioletnich.”

„Są różne rozwiązania lokalne, różne poglądy na temat tego, jak szkolnictwo zawodowe powinno być zorganizowane. Szkoła zawodowa powinna być bardziej nowoczesna, bardziej związana ze światem przedsiębiorców.
To wymaga doskonalenia nauczycieli zawodu. To wymaga zmiany struktury szkolnictwa zawodowego. To nie może być promocja dobrych lokalnych praktyk a zmiana systemowa obowiązująca w całym kraju. Trzeba osiągnąć consensus profesjonalny, stąd uważam, że dwa lata debaty to minimum.”

„Doraźnie pomocnym rozwiązaniem, które można zrobić dla szkolnictwa ponadgimnazjalnego, i tu zapraszam do współpracy, jest zlikwidowanie ramówki - docelowa jest reforma programowa. Brak ramówki daje większą szansę autorskim rozwiązaniom. To jest marzenie dyrektorów szkół ponadgimnazjalnych.”

„Apeluję o zaufanie i chwilę czasu.”

Na pytanie o KOMPAS i możliwość jego używania pani Minister odmówiła odpowiedzi, mówiąc, że wstrzymuje się od głosu, bo nie ma jeszcze opinii prawnej o każdej decyzji poprzednika.

Czy osiągnęliśmy zamierzony cel spotkania?

Zastanówmy się…..
Może zaczęło się to w momencie, kiedy spotkanie zostało przeniesione do gmachu ministerstwa – przestrzeń rozmyła role, nadała im niejednoznaczność. Na spotkanie zapraszał zespół Monitora, a czuliśmy się jak goście, przyjmowani herbatą, kawą i ciasteczkami przez panią Minister.

Chcieliśmy, aby pani Minister wysłuchała naszych opinii o sprawach ważnych, a zostaliśmy potraktowani jak petenci. Poświęciliśmy prywatny czas na spotkanie i staranne przygotowanie się do niego – a na koniec dowiedzieliśmy się, że to my zabraliśmy pani Minister więcej czasu niż zamierzała nam poświęcić…. Ale tak poza tym – ważne są wszystkie rozmowy i następna może odbyć się, powiedzmy, za miesiąc.

Rozmowa...? Rozmowa ma taką cechę, że obie strony słuchają tego, co partnerzy mają do powiedzenia...

Oczywiście, nie ma porównania ze stylem poprzedniej ekipy.
Ale... Przed następnym spotkaniem upewnimy się, czy wszystkim znana jest formuła spotkania, w jakim uczestniczą - zyskuje na tym partnerska rozmowa.


Anna Rękawek

Co sądzisz na ten temat? Czekamy na Twój komentarz.]]> Anna Rękawek http://www.monitor.edu.pl/akcje/monitor-edukacji-w-men-a-spotkanie-pierwsze.html http://www.monitor.edu.pl/akcje/monitor-edukacji-w-men-a-spotkanie-pierwsze.html 09 Jan 2008 11:20:26 CST
Pobierz odpowiedź Mazowieckiego Kuratora Oświaty

Zobacz też:
List do Mazowieckiego Kuratora Oświaty
Współpraca szkoły i Kościoła w organizowaniu rekolekcji


Anna Dzierzgowska

Co sądzisz na ten temat? Czekamy na Twój komentarz.]]> Anna Dzierzgowska http://www.monitor.edu.pl/akcje/mazowiecki-kurator-oswiaty-odpowiada.html http://www.monitor.edu.pl/akcje/mazowiecki-kurator-oswiaty-odpowiada.html 16 Dec 2007 19:30:21 CST
Redakcja Monitora Edukacji miała okazję zapoznać się z treścią Pańskiego listu, rozesłanego drogą elektroniczną do dyrektorów szkół. Chodzi o list z 11 grudnia 2007 roku, dotyczący „Współpracy szkoły i Kościoła w organizowaniu rekolekcji wielkopostnych”. Temat i treść listu nasuwają wiele wątpliwości; w imieniu redakcji Monitora Edukacji prosiłabym o odpowiedź na kilka pytań:

1. Jaka jest podstawa prawna dla działań, o których mowa jest w liście: tj. na jakiej podstawie Pan, działając nie jako osoba prywatna, ale jako urzędnik (a zatem przedstawiciel władz publicznych Rzeczypospolitej Polskiej, które, jak mówi Konstytucja w artykule 25, „zachowują bezstronność w sprawach przekonań religijnych, światopoglądowych i filozoficznych, zapewniając swobodę ich wyrażania w życiu publicznym”) ustala z przedstawicielami jednego z wielu Kościołów i związków wyznaniowych, działających w naszym państwie, zasady współpracy szkoły i Kościoła w organizowaniu rekolekcji wielkopostnych?

2. Działając z mocy jakiego prawa wysyła Pan następnie list do dyrektorów, informując ich o poczynionych ustaleniach? Jak rozumiem, list nie ma charakteru polecenia służbowego – jaki zatem ma? I po co został wysłany?

Proszę jednocześnie, aby raz jeszcze wczytał się Pan w następujący fragment swojego listu: „Rekolekcje będąc przejawem działalności Kościoła są równocześnie zadaniem ważnym wydarzeniem szkoły. To czas zwieńczenia całorocznej pracy wychowawczej, możliwość zjednoczenia wysiłków wychowawczych nauczycieli i duszpasterzy, czas mówienia jednym głosem do wychowanka.” Czy istotnie w taki sposób winny być formułowane i definiowane zadania szkoły w państwie, w którym obowiązuje rozdział państwa i Kościoła, a zarazem – zasada równouprawnienia różnych wyznań? I czy – co dla Pana, jako pedagoga, powinno być szczególnie istotne – nie obawia się Pan, że formułując w ten sposób zadania wychowawcze szkoły, może Pan doprowadzić do sytuacji, w której dzieci (a także ich rodzice, nauczyciele i nauczycielki) nie należące do Kościoła katolickiego – wyznawcy innych wyznań, niż katolicyzm, innych religii, niż chrześcijaństwo, ateiści i ateistki – zostaną narażone na marginalizację ich potrzeb duchowych i wychowawczych, na dyskryminację a w skrajnym przypadku – na prześladowania?

Oczekując odpowiedzi, którą będę mogła – podobnie, jak czynię to z niniejszym listem – zamieścić w Monitorze, pozostaję z szacunkiem,
Anna Dzierzgowska

Zobacz też:
Współpraca szkoły i Kościoła w organizowaniu rekolekcji


Anna Dzierzgowska

Co sądzisz na ten temat? Czekamy na Twój komentarz.]]> Anna Dzierzgowska http://www.monitor.edu.pl/akcje/list-do-mazowieckiego-kuratora-oswiaty.html http://www.monitor.edu.pl/akcje/list-do-mazowieckiego-kuratora-oswiaty.html 10 Dec 2007 08:13:46 CST 4 grudnia 2007r. w 57 krajach świata ogłoszony został raport z badań PISA. Są to cykliczne, powtarzane co trzy lata pomiary wiedzy i umiejętności piętnastolatków wykonywane pod auspicjami OECD (Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju). W Polsce w 2006 roku badaniom poddano dodatkowo uczniów siedemnastoletnich.
Wyniki PISA dają rzetelne i obiektywne informacje o poziomie kształcenia w polskich szkołach, w gimnazjach i szkołach ponadgimnazjalnych. Pozwalają zobaczyć naszą edukację na tle oświaty w innych krajach. Dają również podstawę do oceny reformy edukacji, w tym oceny funkcjonowania gimnazjów. Wreszcie wnioski z raportu PISA mogą stanowić bazę do tworzenia polityki oświatowej i planowania koniecznych zmian.

W większości krajów uczestniczących w badaniach PISA ogłoszenie raportu jest wielkim wydarzeniem. Wynikami uczniów interesują się wszyscy: rodzice i nauczyciele, samorządy terytorialne, uczelnie wyższe, administracja państwowa i całe społeczeństwo. Politycy zabierają głos, bywa, że odbywają się specjalne sesje parlamentu.
Niestety w Polsce raport PISA przeszedł prawie niezauważony. Dlatego zwracamy się z apelem do mediów i dziennikarzy, którym bliskie są sprawy społeczne. Upowszechniajmy informacje o raporcie, informujmy o nim opinię publiczną. Przepytujmy polityków i członków rządu, jak chcą wykorzystać jego wnioski. Żądajmy przedstawienia planów podniesienia jakości nauczania, tak aby w następnych badaniach, które odbędą się w 2009 roku nasi uczniowie poprawili swoje wyniki. Rozpocznijmy poważną publiczną debatę na temat poziomu kształcenia w polskich szkołach.

Irena Dzierzgowska, Anna Dzierzgowska
Redakcja Monitora

Zobacz też:
Wiwat gimnazja!


Irena Dzierzgowska

Co sądzisz na ten temat? Czekamy na Twój komentarz.]]> Irena Dzierzgowska http://www.monitor.edu.pl/akcje/apel.html http://www.monitor.edu.pl/akcje/apel.html 02 Nov 2007 16:50:07 CST
Ta wiadomość nikogo w środowisku oświaty nie powinna dziwić. W grupie osób uznanych za ekspertów Twoje, Kasiu, nazwisko ma bardzo wysokie notowania. Toteż pierwsze reakcje były pozytywne. Przeważało zdanie, że nareszcie ministrem będzie ktoś, kto naprawdę zna edukację i to z wielu perspektyw. Co więcej, jesteś w środowisku znana z ciekawych pomysłów, z konsekwencji w działaniu, z umiejętności organizacyjnych, z dobrych kontaktów z ludźmi. Czy można chcieć więcej?

Cóż, „apetyt rośnie w miarę jedzenia”. Skoro więc mamy dobrą kandydatkę na ministra edukacji, to tak, ja chcę więcej. Chcę i apeluję o dwie sprawy, ważne od samego początku urzędowania nowego ministra. Ważne, bo pokażą kierunek i styl sprawowania władzy.

Pierwszy postulat jest bardzo prosty. Trzeba pamiętać o obietnicach wyborczych. Trzeba je traktować serio i konsekwentnie realizować w praktyce. Nie będzie to łatwe. W kampanii wyborczej pojawia się wiele haseł. Potem w praktyce niektóre z nich okazują się trudne do wdrożenia. Ale wyborcy mają długą pamięć. A ja, jako członkini redakcji Społecznego Monitora Edukacji, zobowiązałam się do monitorowania realizacji obietnic wyborczych przez zwycięską partię. Dlatego przypominam, że w programie Platformy Obywatelskiej jest między innymi zobowiązanie do wdrożenia spójnej podstawy programowej, nowoczesnego kształcenia zawodowego, zmiany finansowania szkół i placówek, upowszechnienia edukacji przedszkolnej, obniżenia wieku obowiązku szkolnego, opracowania programów wsparcia dla dzieci ze środowisk wiejskich i małych miast. Teraz pora na jasne deklaracje, jak i kiedy te obietnice będą zrealizowane.

Drugi postulat też związany jest z przyrzeczeniem wyborczym, ale dotyczy problemu o tak zasadniczym charakterze, że zasługuje na odrębną wzmiankę. Chodzi o „zwiększenie autonomii szkół i kompetencji ich dyrektorów”. Ty Kasiu, jako rzeczniczka oświaty niepublicznej mocno związana jesteś z ruchem „wolnościowym” w edukacji. Ale autonomia nie może być czczym hasłem. I stąd właśnie mój list otwarty. Wysłuchałam Twojego porannego wywiadu w TVN24 i wypowiedzi na temat mundurków i monitorów w szkołach. Rozumiem powściągliwość Twoich odpowiedzi. Ale przecież nowelizacja ustawy o systemie oświaty, która wprowadziła obligatoryjne stroje szkolne i kamery jest wzorcowym przykładem odbierania szkole autonomii. I właśnie dlatego, a nie z żadnych innych przesłanek, powinna być cofnięta a decyzje o ubrankach uczniów i sposobie zapewniania dzieciom bezpieczeństwa powinni podejmować dyrektorzy szkół wspólnie z rodzicami, często po konsultacjach z uczniami i z organami prowadzącymi. Tak ja rozumiem autonomię szkoły. Z takiej właśnie wolności korzystają nasze szkoły niepubliczne. Od Ciebie oczekuję, aby takie same prawa uzyskało również szkolnictwo publiczne.

Redakcja Monitora będzie rzetelnie monitorowała działania władz oświatowych, także Twoje Kasiu, z przekonaniem, że każdemu mądremu ministrowi przydaje się życzliwa, acz krytyczna ocena jego działań. Prywatnie chciałabym Ci życzyć najpierw objęcia resortu edukacji, a potem właściwych decyzji. A jako wyposażenie na „nową drogę zawodową” polecam Ci mój ulubiony (chociaż długi) fragment wypowiedzi Hansa Christopha Berga, założyciela Europejskiego Forum Wolności w Edukacji: „(...) Chodzi o to, by uwolnić szkoły Europy ze złotej klatki, w której były zamknięte przez dwieście lat kurateli i opiekuńczości biurokracji państwowej i przenieść je z kręgu władz i urzędów w obszar kultury. (...) Na szczęście w Europie prawie już nie ma ministrów nauki, którzy wyznaczają „swoim” tysiącom profesorów metody i wyniki badań; prawie już nie ma ministrów kultury, którzy wyznaczają „swoim” literatom sztuki teatralne, „swoim” teatrom programy i inscenizacje, a „swojej” publiczności uczęszczanie do teatru i bicie brawa. Ale jak Europa długa i szeroka, istnieje ciągle jeszcze zbyt wielu ministrów oświaty, którzy (z legitymacją parlamentu lub bez niej) wyznaczają tysiącom „swoich” szkół programy nauczania wraz z planami zajęć. W obliczu europejskiej tradycji kulturalnej, w obliczu realnie istniejących alternatyw takie postępowanie szkolno – biurokratyczne jest błędnym reliktem historii. Szkoły władzy należy zamienić na szkoły kultury, a politykę szkolną – rozwinąć w kierunku polityki kultury.”

Czego Ci szczerze życzę


Irena Dzierzgowska

Co sądzisz na ten temat? Czekamy na Twój komentarz.]]> Irena Dzierzgowska http://www.monitor.edu.pl/akcje/list-otwarty-szanowna-pani-przyszla-minister-edukacji-droga-katarzyno.html http://www.monitor.edu.pl/akcje/list-otwarty-szanowna-pani-przyszla-minister-edukacji-droga-katarzyno.html 19 Oct 2007 04:04:33 CST
1. Jakie jest zdanie Państwa organizacji na temat autonomii szkół, roli i zadań samorządów terytorialnych, roli i zadań administracji rządowej?

2. Czy Państwa organizacja ma program obniżenia wieku obowiązku szkolnego? Jeśli tak, w jakim terminie zamierza go zrealizować?

3. Jakie jest zdanie Państwa organizacji w sprawie edukacji seksualnej w szkołach?
Prosiliśmy o odpowiedź do 8 października, jako, że w ramach planowanego na 11 października seminarium Monitora miała zostać zaprezentowana analiza programów poszczególnych partii (o czym zresztą także informowaliśmy w listach).

Jedyną partią, która przysłała nam swój program przed 11 października, są Zieloni. Otrzymaliśmy także, kilka dni temu, program edukacyjny PO (przedstawicielka PO brała udział w seminarium 11). Jeśli chodzi o pozostałych, nie licząc autorespondera, który przyszedł z PiS, żadna z partii nie odpowiedziała na nasze maile.

9 października przedstawiciele i przedstawicielki PO, PiS, LiD-u, PSL-u, Samoobrony i LPR-u prezentowali swoje programy dotyczące edukacji na konferencji zorganizowanej przez ZNP. Na tej podstawie oraz wykorzystując informacje, przekazane przez Zielonych, Anna Rękawek opracowała wstępną analizę, którą zaprezentowała na seminarium 11 października:

Zobacz też:
Debata telewizyjna partii politycznych


A. D.

Co sądzisz na ten temat? Czekamy na Twój komentarz.]]> A. D. http://www.monitor.edu.pl/akcje/analiza-programow-wyborczych-a-tylko-co-my-mamy-analizowac.html http://www.monitor.edu.pl/akcje/analiza-programow-wyborczych-a-tylko-co-my-mamy-analizowac.html 11 Oct 2007 16:37:58 CST
Raport jest zbiorem różnorodnych, autorskich artykułów i opracowań. Stworzony został przez zespół ekspertów i ekspertek (głównie ekspertek) oświatowych, z których część związana była od początku z „Monitorem Edukacji”. Obok opracowań znalazły się w raporcie kalendaria wydarzeń, wywiady z ekspertami i ekspertkami, przedruki niektórych artykułów z „Monitora Edukacji” oraz studia przypadków. Raport zawiera także rekomendacje.

„Edukacja – trudne lata” – rekomendacje

1. Warunki społeczno-polityczne powodzenia reform w oświacie

Zminimalizowanie upolitycznienia oświaty
Zdajemy sobie sprawę, że całkowite odpolitycznienie edukacji jest nierealne. Każda partia obejmująca władzę obsadza poszczególne resorty, w tym MEN, „swoimi” ludźmi, którzy mają realizować jej program. Jednak ostatni rok wykazał, że szczególnie niebezpieczne jest przekazanie oświaty w ręce szefa partii, zwłaszcza partii o poglądach skrajnych. Nie da się wprowadzić formalnego zakazu w tej sprawie, ale obywatele i opinia publiczna wyrażana m.in. przez media muszą ostro protestować przeciwko takim praktykom jako wyjątkowo szkodliwym dla edukacji.

Zmiany w oświacie wprowadzać po rzetelnej, obiektywnej diagnozie
Edukacji brakuje wyników niezależnych badań. Wiele decyzji politycznych opiera się więc na niepopartych niczym przekonaniach, stereotypach albo mitach. Potrzebne są stałe, wielowątkowe analizy wybranych problemów oraz monitorowanie wdrażanych zmian. Powinny to robić uczelnie wyższe lub instytuty badawcze. Ich wnioski i rekomendacje muszą stanowić podstawę decyzji resortu edukacji.

Prowadzić rzetelne konsultacje społeczne
Przez ostatnie lata oświata wyjątkowo często zaskakiwana była decyzjami, których tryb konsultacji był całkowicie niejasny. Nie wiadomo, w jaki sposób ustalana była lista lektur, jakie zespoły pracowały nad zmianą podstawy programowej, kto akceptował zmiany systemu egzaminów. Takie decyzje, podstawowe dla oświaty, muszą mieć jawny i przestrzegany przez władze tryb konsultacji. W przypadku wyjątkowo ważnych rozstrzygnięć o znaczeniu strategicznym powinny być prowadzone debaty publiczne, z udziałem szerokich gremiów eksperckich. Parlament może szeroko korzystać z procedury wysłuchania publicznego. Aktywizowanie środowiska będzie korzystne dla procesu decyzyjnego, wpłynie również na większe zaangażowanie zainteresowanych w realizację uchwalonych zmian.

Wprowadzić umocowany ustawowo urząd do spraw równości
Przeciwdziałanie wszelkiej dyskryminacji powinno być jednym z priorytetów władz publicznych. W Polsce nie ma obecnie urzędu, który pełniłby funkcję rzecznika do spraw przeciwdziałania dyskryminacji, tymczasem wiele problemów, w oświacie i nie tylko, wiąże się z dyskryminacyjnymi postawami i zachowaniami.

2. Sprawy pilne

Swoboda wyboru programów i podręczników
Niewielka zmiana ustawy o systemie oświaty przywróci nauczycielom swobodę wyboru programów nauczania i podręczników.

Mundurki w ręce rodziców i uczniów
Pilnej zmianie wymaga ustawa o systemie oświaty. O mundurkach powinny decydować same szkoły, rodzice i nauczyciele, po uwzględnieniu opinii uczniów.

Egzaminy w ustawie
Doświadczenie z amnestią maturalną dowodzi, że zbyt łatwo minister może zmieniać reguły przeprowadzania egzaminów, nawet w trakcie i po ich zakończeniu. Dlatego ogólne zasady dotyczące systemu egzaminów powinny zostać zapisane w ustawie o systemie oświaty, a ich zmiana mogłaby być wprowadzana tylko z odpowiednim wyprzedzeniem. System egzaminów zewnętrznych musi zostać poddany stałemu monitoringowi, zarówno w zakresie standardów wymagań, jak i przejrzystych procedur.

Bezpieczeństwo w szkołach
Decyzje dotyczące sposobów zapewnienia bezpieczeństwa powinny zapadać w samych szkołach, decydujący głos należy do rady pedagogicznej i rady rodziców. Powszechność kamer nie jest dobrym środkiem wychowawczym. Ważniejsza są szkolenia pedagogów i nauczycieli, treningi dla uczniów, interesujące zajęcia pozalekcyjne.

Ośrodki wychowawcze
Należy zrezygnować z tworzenia Ośrodków Wsparcia Wychowawczego, ponieważ ich zasady działania są sprzeczne z prawem (kierowanie do OWW bez wyroku sądu), natomiast wesprzeć istniejące Młodzieżowe Ośrodki Wychowawcze i mające ważne znaczenie prewencyjne Młodzieżowe Ośrodki Socjoterapi.

Edukacja seksualna
Wdrożenie nauki tego przedmiotu jest, jak to wynika z badania opinii publicznej, oczekiwane przez uczniów i rodziców. Można to zrobić w stosunkowo szybkim terminie.

Kurator oświaty
Trzeba przywrócić poprzednie przepisy dotyczące konkursu na stanowisko kuratora oświaty, zmienione przez sejm w ostatnim roku. To pozwoli częściowo odpolitycznić tę funkcję. Dodatkowo w ustawie o systemie oświaty powinien się znaleźć przepis zobowiązujący wojewodę do powołania zwycięzcy konkursu, o ile minister, w terminie 14 dni, nie wniósł do tej kandydatury umotywowanych zastrzeżeń.

Przywrócenie dobrych stosunków z organizacjami europejskimi
Aby znów powrócić do „europejskie społeczności edukacyjnej” trzeba pilnie:
- Sprostować sprawę podpisania Deklaracji z Istambułu i podpisać tę deklarację. Odwołuje się ona do długoletniej współpracy krajów członkowskich w ramach programów dotyczących edukacji obywatelskiej i praw człowieka.

- Przywrócić dystrybucję poradnika „Kompas”.

- Sprostować sprawę odwołania dyrektora CODN.

- Wydać oświadczenie w sprawie edukacji obywatelskiej i na rzecz praw człowieka w Polsce.

- Powołać przy Ministerstwie Edukacji grupę roboczą ds. Edukacji obywatelskiej i praw człowieka, złożoną z przedstawicieli sektora pozarządowego i państwowego. Grupa ta powinna zająć się wdrożeniem założeń Rady Europy wynikających z dokumentów z Istambułu.

Ocena z religii do średniej
W tej sprawie orzeczenie wydać ma Trybunał Konstytucyjny; została wniesiona również skarga do Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu.

3. Działania długofalowe
Zmiany w oświacie wymagają czasu, a ich efekty widoczne są dopiero po kilku kadencjach parlamentarnych. Dlatego zasadnicze punkty reform powinny być przedmiotem umowy ponadpartyjnej umożliwiającej systematyczną ich realizację, niezależnie od koniunktury politycznej. Potrzebne jest wytyczenie kilku podstawowych kierunków zmian niezbędnych edukacji i przyjęcie dla nich swoistego paktu akceptowanego przez najważniejsze siły polityczne. Zapobiegnie to stałym zwrotom i cofaniu raz podjętych decyzji, marnotrawieniu czasu, pieniędzy i aktywności ludzi. Do takich strategicznych działań należą:

Nakłady na edukację, w tym środki na podwyżki płac nauczycieli.
Oświata jest dziedziną, która pochłania spore środki z budżetu państwa. Ciągle jednak nakłady te są niskie w stosunku do potrzeb. Regulacji wymaga zwłaszcza wysokość zarobków nauczycieli. Nie ma możliwości realnego podniesienia płac w oświacie w ciągu jednego roku. Należy zatem opracować co najmniej 5 – letnią strategię podwyżek płac połączoną ze wzrostem nakładów na edukację. Zapobiegnie to także, przynajmniej w pewnym stopniu, składaniu nierealnych obietnic wyborczych nigdy potem nie realizowanych. .

Kształcenie nauczycieli.
Należy w najbliższym czasie dokonać istotnych zmian w kształceniu nauczycieli w kierunku praktycznego przygotowania ich do zawodu. W dokumentach Unii Europejskiej Cel 1.1. Strategii Lizbońskiej brzmi: Podniesienie jakości kształcenia i doskonalenia zawodowego nauczycieli i osób prowadzących szkolenia. Obecnie uważa się, że nauczyciel musi posiadać:

- kompetencje interpersonalne,
- kompetencje pedagogiczne,
- wiedzę przedmiotową i metodykę przedmiotu,
- kompetencje organizacyjne,
- kompetencje współpracy z kolegami – nauczycielami,
- kompetencje współpracy ze środowiskiem lokalnym,
- zdolność do refleksji i rozwoju.

Bez opanowania tych kompetencji przez nauczycieli zmiany w polskiej oświacie nie będą możliwe.

Upowszechnienie edukacji przedszkolnej
Edukacja przedszkolna ma podstawowe znaczenie dla rozwoju dziecka. Przedszkola na wsi to konieczność, nie luksus. To krok do zapewnienia powszechnej edukacji. Jednak odsetek dzieci uczęszczających do przedszkola w Polsce jest obecnie najniższy w Europie. Znane są przyczyny tego zjawiska, potrzebny jest natomiast projekt działań, w efekcie których, w ciągu 4 – 5 lat około 85% czterolatków będzie objętych wychowaniem przedszkolnym. Projekt powinien przewidywać możliwości wsparcia finansowego gmin, których nie stać na prowadzenie przedszkoli (w tym pieniędzmi z funduszy strukturalnych). Należy rozwijać alternatywne formy wychowania przedszkolnego, które znakomicie sprawdzają się na wsiach, a są tańsze niż tradycyjne przedszkola.

Obniżenie wieku obowiązku szkolnego
Nauka w szkole powinna rozpoczynać się w wieku 6 lat. Takie rozwiązanie wymaga jednak wielu przygotowań: organizacyjnych, zmian programowych itp. Przyjęcie sześciolatków przez system szkolny powinno odbywać się stopniowo, przez 2 – 3 lata. Projekt obniżenia wieku szkolnego wymaga dodatkowych środków finansowych przeznaczonych na dostosowanie bazy szkolnej, na wzrost subwencji oświatowej oraz na przygotowanie nauczycieli kształcenia zintegrowanego. Równolegle trzeba wprowadzić prawo do rocznego przygotowania pięciolatków. Po obniżeniu wieku szkolnego system edukacji obejmowałby uczniów od 6 do 18 lat.

Reforma programowa
Kilka kolejnych ekip rządzących, w tym ostatnia, opisana w raporcie, dokonywało mniej lub bardziej przypadkowych zmian w podstawie programowej kształcenia ogólnego. Nadal jednak jest to dokument niespójny, co szczególnie dotyka szkoły ponadgimnazjalne. Przykładowo, licea ogólnokształcące realizują czteroletni program sprzed reformy, ograniczony do trzech lat nauczania. Spójna podstawa programowa jest konieczna. Jak jednak wynika z dotychczasowych doświadczeń prace nad nią trwają zwykle długo, a kolejne kierownictwa MEN nie korzystają z opracowań poprzedników. Trzeba więc powołać, po raz kolejny, niezależny zespół ekspertów i wreszcie, po raz pierwszy, poddać rezultat jego pracy szerokim konsultacjom zakończonym przyjęciem akceptowanej wersji. Istotne znaczenie w pracach programowych powinno być położone na przedmioty matematyczno-przyrodnicze, tak, aby dobrze przygotować uczniów do obowiązkowej matury z matematyki, a równocześnie zwiększyć odsetek studentów na kierunkach matematyczno-przyrodniczych i technicznych.

Szkolnictwo zawodowe
Szkolnictwo zawodowe czeka na wiele zmian. Na lepsze powiązanie z rynkiem pracy, na nowoczesne, modułowe programy nauczania. Pilnie potrzebna jest decyzja dotycząca liceów profilowanych, które nie przygotowują ani do zatrudnienia, ani do egzaminu maturalnego i dalszego kształcenia. Jednak ich ewentualna likwidacja musi być uzupełniona ofertą dla młodzieży, która dziś wybiera ten rodzaj szkoły. Zdaniem profesora Łukasza Turskiego, ważne jest poznanie rozwiązań, stosowanych w innych krajach.

Autonomia szkół, poszerzanie praw rodziców i nauczycieli
W Polsce obowiązuje konstytucyjna zasada subsydiarności. Zgodnie z nią decyzje powinny zapadać na możliwie najniższym szczeblu. Nie wolno odbierać dyrektorom i rodzicom prawa decydowania w wielu sprawach organizacyjnych, wychowawczych i opiekuńczych. Wolność i odpowiedzialność każdej szkoły stanowi gwarancję dostosowania edukacji do potrzeb dzieci i oczekiwań rodziców. Szkoła powinna sama decydować o dyscyplinie, mundurkach, programach, a nawet planach nauczania i kwalifikacjach nauczycieli, w ramach dość ogólnych przepisów prawa.

Nauczanie języków obcych
Znajomość trzech języków, w tym dwóch obcych, została przez Komisję Europejską uznana za priorytet w edukacji. Potrzebna jest jasna strategia wdrażania tego celu. Trzeba ustalić od jakiego wieku wprowadzona jest nauka języków i zapewnić organizacyjne, kadrowe i finansowe warunki realizacji wybranego rozwiązania. Warto pamiętać, że znajomość języków staje się elementem różnicującym dzieci z różnych środowisk. Aby temu zapobiec potrzebne jest dodatkowe wsparcie szkół wiejskich i uczniów z rodzin o niskim statusie materialnym. Letnie szkoły językowe, wymiana zagraniczna dzieci i młodzieży, specjalne programy komputerowego wspomagania nauki języków, to tylko niektóre sposoby działania.

Komputeryzacja szkół
Komputeryzacja, wyposażenie i unowocześnianie sprzętu elektronicznego, dostęp do Internetu to działania, które będą w sposób ciągły towarzyszyły edukacji. Każda kolejna ekipa kierująca MEN musi kontynuować realizację tych zadań.

Standardy pedagogiczne – warunki sprzyjające wychowaniu
Dając szeroką autonomię szkołom i placówkom warto określić podstawowe standardy pedagogiczne, które gwarantują dobre warunki funkcjonowania szkół, zwłaszcza warunki sprzyjające wychowaniu. Do takich standardów można zaliczyć przykładowo graniczną wielkość szkoły, liczebność klas (nie więcej niż…), dostępność pomocy psychologiczno – pedagogicznej itp. Tego rodzaju parametry nie mogą być wdrożone w szybki sposób, wymagają długofalowych działań wspieranych finansami z budżetu państwa.

Równość szans w dostępie do edukacji
W polskiej edukacji ciągle jeszcze istnieją bariery dla dzieci z różnych środowisk. Niezbędna jest długoletnia strategia wyrównywania szans, która obejmie zarówno systemy stypendialne w szkołach, jak i dostosowanie wszystkich szkół i placówek do nauki dzieci o szczególnych potrzebach edukacyjnych. Nowym problemem w Polsce jest zapewnienie warunków nauki dzieciom cudzoziemców, w tym uchodźców.

Raport „Edukacja – trudne lata” opracowany został przez zespół w składzie:
Alicja Bukowska-Maciejczuk, Elżbieta Czyż, Anna Dzierzgowska, Irena Dzierzgowska, Joanna Gospodarczyk, Katarzyna Koszewska, Maria Kotowska, Zofia Kuklińska, Barbara Murawska, Hanna Ochinowska, Andrzej Pery, Izabela Podsiadło-Dacewicz, Elżbieta Putkiewicz, Anna Rękawek, Jolanta Szymańczak, Ludwik Trammer, Katarzyna Zakroczymska, Janina Zawadowska

Zobacz też:
Raport "Edukacja - trudne lata"


A. D.

Co sądzisz na ten temat? Czekamy na Twój komentarz.]]> A. D. http://www.monitor.edu.pl/akcje/a-edukacja-a-trudne-lataa-a-rekomendacje.html http://www.monitor.edu.pl/akcje/a-edukacja-a-trudne-lataa-a-rekomendacje.html